Türkiye otomotiv piyasasında ve sigortacılık jargonunda sıkça duyulan pert veya perte çıkma ifadeleri; kökeni Fransızca “perte” (kayıp/zarar) kelimesine dayanan, ancak halk arasında bir aracın kaza sonucu kullanılamaz hale gelmesini veya ekonomik değerini yitirmesini anlatan genel bir tanımdır. Her ne kadar günlük dilde yaygın olarak kullanılsa da sigorta terminolojisinde ve resmi mevzuatta pert kelimesi doğrudan teknik bir sınıflandırma olarak yer almaz. Bunun yerine süreç, hasarın boyutuna ve aracın onarılabilirliğine göre ağır hasar ve tam hasar (hurda) gibi resmi ayrımlar üzerinden yürütülür.
Pert Ne Demektir?
Bir aracın pert olması; kaza, yanma, çalınma veya doğal afet gibi bir riziko sonucunda, aracın onarım masraflarının piyasa rayiç değerine yaklaşması veya bu değeri aşması durumunu ifade eder. Sigortacılık mantığında, bir aracı onarmak, o aracın piyasa değerine yakın bir maliyet çıkarıyorsa, onarım ekonomik kabul edilmez. Bu noktada sigorta şirketi, aracı onarmak yerine sigortalıya aracın kaza tarihindeki piyasa değerini (rayiç bedel) ödemeyi teklif eder. Dolayısıyla pert kavramı, teknik bir imkânsızlıktan ziyade, çoğu zaman ekonomik bir kararı işaret eder.
H2: Ağır Hasarlı ve Tam Hasarlı (Hurda) Araç
Piyasa algısında bu iki kavram sıklıkla karıştırılsa da hukuki sonuçları birbirinden tamamen farklıdır. Ağır hasarlı araç, onarım maliyetleri yüksek olan ancak teknik olarak tamir edilmesi mümkün ve güvenli bulunan araçtır. Bu araçlar, sigorta şirketi tarafından çekme belgesi ile trafikten düşürülür. Ancak mevzuata uygun şekilde onarılıp, TÜVTÜRK muayenesinden geçtikten sonra tekrar trafiğe çıkabilirler.
Buna karşılık tam hasarlı veya hurda araç ise geri dönüşü olmayan bir yolu ifade eder. Aracın onarımı teknik olarak mümkün değilse, onarılsa bile can güvenliği riski taşıyorsa veya tamamen yanmış/kullanılamaz hale gelmişse hurda belgesi düzenlenir. Hurda belgesi alan bir aracın onarılması, tescil edilmesi ve tekrar trafiğe çıkması yasal olarak mümkün değildir; bu araçlar yalnızca yedek parça veya geri dönüşüm amacıyla değerlendirilebilir.
Sigorta Süreci ve Tazminat İşleyişi
Kasko sigortasında süreç, kaza sonrası eksperin atanmasıyla başlar. Eksper, aracın hasar boyutunu, onarım maliyetini ve aracın kaza öncesindeki piyasa değerini (sovtaj değeri düşüldükten sonraki maliyeti) hesaplar. Eğer onarım maliyeti, sigorta şirketinin belirlediği ekonomik sınırları (genellikle araç değerinin %40-50’si ve üzeri) aşıyorsa, araç pert total işlemine alınır.
Bu aşamada sigorta şirketi, sigortalıya aracın piyasa rayiç bedelini öder ve aracın mülkiyetini (sovtajını) devralır. Sigortalı, hasarlı aracı sigorta şirketine veya şirketin yönlendirdiği alıcıya devreder. Eğer araç ağır hasarlı statüsündeyse, sigorta şirketi veya ihaleyi alan firma tarafından onarılarak tekrar ikinci el piyasasına kazandırılabilir; ancak tam hasarlı ise hurdaya ayrılır.
Piyasa Algısı, Değer Kaybı ve Sorgulama
İkinci el piyasasında pert kayıtlı veya ağır hasar kayıtlı ifadesi, aracın değerini dramatik şekilde düşüren bir unsurdur. Bunun temel nedeni, alıcı tarafında oluşan güvenlik ve satış zorluğu endişesidir. Şasi, podye veya hava yastığı gibi hayati noktaların işlem görmüş olması, aracın kaza anındaki mukavemetini tartışmalı hale getirir. Bu nedenle bu tür araçlar, emsallerine göre çok daha düşük fiyatlarla el değiştirir.
Bir aracın geçmişini sorgularken sadece plakaya güvenmek yanıltıcı olabilir, zira plaka değişimi yapılmış olabilir. En sağlıklı yöntem, değişmeyen şasi numarası üzerinden Sigorta Bilgi ve Gözetim Merkezi (SBM/TRAMER) kayıtlarını incelemektir.
Sigortacılıkta Pertin Önemi
Pert, aracın büyük çaplı hasar alarak onarımının ekonomik veya teknik açıdan mantıksız hale gelmesidir. Sigortacılıkta bu durum, aracın trafikten tamamen men edildiği hurda veya onarılıp dönebildiği ağır hasar statüleriyle yönetilir. Alım-satım süreçlerinde ciddi bir fiyat kırılmasına neden olan bu kayıt, aracın geçmişindeki en büyük kırmızı bayrak olarak kabul edilir ve detaylı ekspertiz ile şasi sorgusu yapılmadan işlem yapılmaması önerilir.