Uluslararası ticaretin ve lojistik operasyonların en kritik belgelerinden biri olan ordino, yükün fiilen teslim edilebilmesini sağlayan yasal ve teknik bir anahtardır. Literatürde ve uygulamada “teslim emri” (delivery order) olarak da adlandırılan bu belge, taşıma sürecinin son halkasını oluşturur. Konşimentoya dayalı olarak taşıyıcı veya onun yetkili acentesi tarafından düzenlenen ordino; yükün gümrükten, limandan veya terminalden çekilebilmesi için ibraz edilmesi zorunlu olan, malın doğru kişiye ve doğru koşullarda teslim edilmesine izin verildiğini gösteren resmi bir talimattır.
Ordino Nedir ve Ne İşe Yarar?
Ordino, taşıyıcının sorumluluğunda bulunan malların, konşimentoda adı geçen yasal alıcıya veya onun vekalet verdiği kişiye teslim edilebileceğini beyan eden yazılı bir belgedir. Bu belge, konşimentonun taşıdığı mülkiyet ve taşıma fonksiyonunu, sahadaki fiili teslim sürecine bağlayan bir köprü vazifesi görür. Konşimento, malı kimin teslim almaya yetkili olduğunu hukuken belirlerken; ordino, bu yetkinin taşıyıcı tarafından pratikte tanındığını ve malın serbest bırakılması için onayın verildiğini tescil eder.
Deniz, hava ve kara yolu taşımacılığında kullanılan ordino, eşyanın varış noktasına ulaşmasıyla birlikte taşıyıcının sorumluluğundan çıkıp alıcının tasarrufuna geçmesi sürecini resmen başlatır. Bu belge aynı zamanda taşıyıcıyı da koruyan bir mekanizmadır. Taşıyıcı, konşimentonun ibrazı, navlun ve diğer masrafların ödenmesi ve kimlik doğrulama süreçlerinin ardından ordino düzenleyerek, yükü hukuken doğru kişiye teslim ettiğini kayıt altına almış olur ve yanlış teslimat riskini ortadan kaldırır.
Ordino Alma Süreci ve Konşimento İlişkisi
Ordino süreci, yükün varış limanına veya terminale ulaşmasıyla tetiklenir. Alıcı veya yetkili gümrük müşaviri, öncelikle taşıyıcıya veya acentesine konşimentoyu ibraz etmek zorundadır. Eğer konşimento emre yazılıysa ciro silsilesinin tamamlanmış olması, nama yazılıysa alıcı kimliğinin doğrulanması gerekir. Belge ibrazının yanı sıra navlun, terminal masrafları, ardiye ve varsa diğer taşıma giderlerinin de eksiksiz ödenmiş olması şarttır. Tüm bu ticari ve hukuki gereklilikler yerine getirildiğinde, taşıyıcı veya acentesi ordinoyu düzenleyerek alıcıya teslim eder. Alıcı, bu belge ile liman işletmesine veya antrepoya başvurarak eşyasını fiilen teslim alır.
Ordino ile konşimento arasındaki ilişki, hak sahipliği ile hakkın kullanımı arasındaki fark gibidir. Konşimento, taşıma sözleşmesini ve mal üzerindeki mülkiyet hakkını kanıtlayan temel senettir. Ordino ise bu hakkın sahada kullanılmasını sağlayan uygulama belgesidir. Konşimento olmadan ordino düzenlenemeyeceği gibi, ordino olmadan da konşimentodaki haklar kullanılarak mal gümrükten çekilemez. Dolayısıyla bu iki belge, ticaretin tamamlanması için birbirini tamamlayan ayrılmaz bir bütündür.
Ordinonun Hukuki Önemi
Türkiye’deki yasal mevzuat açısından bakıldığında, eski gümrük yasalarında ordino kavramı açıkça yer alırken, 4458 sayılı güncel Gümrük Kanunu ile terminolojide değişikliğe gidilmiş ve konşimentonun ibrazı esas alınmıştır. Ancak yasal tanımdaki bu sadeleşmeye rağmen, ticari ve operasyonel hayatta ordinonun işlevi değişmemiştir. Taşıyıcı firmalar, yük üzerindeki sorumluluklarını güvenli bir şekilde devredebilmek ve teslimat sürecini kontrol altında tutabilmek için delivery order veya ordino düzenlemeye devam etmektedir.
Özetle ordino, konşimentoda yazılı olan mülkiyet hakkının, varış limanında malın fiziki teslimine dönüşmesini sağlayan vize niteliğindedir. Taşıyıcının navlun ve masraflarını tahsil ettiğini, yükü alıcıya teslim etmeye hazır olduğunu gösteren bu belge, ithalat süreçlerinin ve gümrük işlemlerinin olmazsa olmazıdır. Hem alıcının malına kavuşmasını sağlayan hem de taşıyıcıyı hukuki sorumluluktan kurtaran ordino, lojistik zincirinin son ve en belirleyici halkasıdır.