Sigortacılıkta güven ilişkisinin en somut göstergelerinden biri olan mutabakat; sigorta ettiren ile sigorta şirketi arasında, sözleşmenin kurulma aşamasında varlığın değeri ve teminat koşulları üzerinde sağlanan kesin ve açık anlaşmayı ifade eder. Bu kavram, sigorta konusu olan malın, aracın veya emtianın değerinin hasar anında değil, poliçe başlangıcında belirlenmesi prensibine dayanır. Tarafların bu değer üzerinde el sıkışmasıyla düzenlenen poliçelere “mutabakatlı poliçe” adı verilir ve bu poliçeler, sundukları kesinlik sayesinde klasik sigorta sözleşmelerine kıyasla çok daha güçlü ve tartışmaya kapalı bir teminat yapısı sunar.
Mutabakatlı Poliçe Nedir?
Standart sigorta poliçelerinde tazminat, genellikle hasarın gerçekleştiği andaki piyasa rayiç değeri üzerinden hesaplanır. Bu durum, özellikle piyasa dalgalanmalarının olduğu dönemlerde sigortalı aleyhine sonuçlar doğurabilir. Ancak mutabakatlı poliçelerde süreç çok daha farklı işler. Sigorta konusu varlığın başlangıç tarihindeki değeri taraflarca peşinen kabul edilmiş sayılır.
Bu ön kabul sayesinde, poliçe süresi içinde varlık tamamen kullanılamaz hale gelse (tam ziya) dahi, tazminat hesabı o günkü piyasa koşullarına veya değer kaybı tartışmalarına göre yapılmaz. Sigorta şirketi, poliçede yazan ve üzerinde mutabık kalınan bedeli ödemekle yükümlüdür. Bu mekanizma, sigortalının eksik tazminat alma riskini ortadan kaldırır ve özellikle antika, sanat eseri veya özel üretim makineler gibi değeri belirsiz varlıklar için büyük bir güvence sağlar.
Mutabakat Uygulama Alanları ve Değer Tespiti
Mutabakat uygulaması, değer belirsizliğinin yüksek olduğu veya lojistik risklerin yoğunlaştığı alanlarda sıkça tercih edilir. Nakliyat ve emtia sigortalarında, taşınan malların değeri sevkiyat öncesinde kesinleştirilerek olası kayıplarda prosedür hızlandırılır. Benzer şekilde konut ve ticari varlık sigortalarında, yangın veya yıkılma gibi büyük hasarlar sonrası mülkün gerçek değerinin tartışma konusu olmaması için mutabakatlı poliçeler devreye girer.
Sürecin sağlıklı işlemesi için genellikle bağımsız uzmanlar (eksperler) tarafından bir değerleme yapılır. Sigortacı ve sigortalı, eksperin belirlediği bu ekonomik değer üzerinde anlaştığında, söz konusu bedel poliçeye işlenir ve hukuken bağlayıcı hale gelir. Eğer taraflar değer üzerinde uzlaşamazsa mutabakat sağlanmamış sayılır ve poliçe bu statüde düzenlenemez.
Mutabakatın Hukuki Avantajları
Mutabakatlı poliçelerin sağladığı en büyük hukuki avantaj, “eksik sigorta” (proporsiyon) riskini minimize etmesidir. Sigorta hukukunda, sigorta bedelinin malın gerçek değerinden düşük gösterilmesi durumunda tazminattan aynı oranda kesinti yapılır. Ancak mutabakatlı poliçelerde değer baştan ve objektif olarak belirlendiği için bu risk ortadan kalkar; sigortalı, hasar anında poliçede yazan değerin altında bir ödeme alma endişesi taşımaz.
Ayrıca bu sistem, sigorta sahtekârlıklarını önlemede de etkilidir. Değerin önceden tespiti, sonradan yapılabilecek değer şişirme girişimlerini veya haksız kazanç çabalarını engeller. Tam ziya (total pert) durumlarında ise mutabakatın gücü tam olarak ortaya çıkar; varlık tamamen yok olduğunda piyasa koşullarına bakılmaksızın poliçedeki bedelin tamamı sigortalıya ödenir.
Mutabakatın Önemi
Mutabakat, sigortacılıkta belirsizliği ortadan kaldıran bir uzlaşı belgesidir. Poliçe başlangıcında değerin sabitlenmesi, hasar sürecindeki pazarlıkları bitirir ve tazminatın hızla ödenmesini sağlar. Değer belirsizliğini yok etmesi, proporsiyonel kesintileri önlemesi ve hukuki güvenliği artırması nedeniyle mutabakat, hem sigortalı hem de sigortacı için sürdürülebilir bir risk yönetiminin anahtarıdır.