Sigortacılık literatüründe sıkça duyulan ancak detayları genellikle gözden kaçırılan “kloz” kavramı, sigorta poliçelerinde yer alan özel şartları ifade eden temel bir hukuk terimidir. Türkçeye Fransızca “clause” sözcüğünden geçen bu kavram, sigorta sözleşmesinin standart genel şartları dışında kalan, poliçeye özgü düzenlemeleri içeren ve sözleşmenin kapsamını belirgin şekilde değiştirebilen ek maddeleri tanımlar. Bir poliçenin “ince ayar” mekanizması olarak nitelendirilebilecek klozlar, sigorta şirketinin sunduğu teminatın sınırlarını çizen en kritik metinlerdir.
Kloz Nedir?
Bir sigorta poliçesi teknik olarak genel şartlar, özel şartlar ve klozlar olmak üzere üç ana bileşenden oluşur. Genel şartlar, yasal düzenlemelere dayanan ve tüm sigorta şirketlerinde standart olan metinlerdir. Klozlar ise tarafların ihtiyaçları ve sigorta şirketinin risk politikaları doğrultusunda poliçeye eklenen özel hükümlerdir. Bu maddelerin temel işlevi, standart bir teminatı genişletmek, daraltmak, belirli durumları açıkça güvence altına almak veya tam tersine kapsam dışı bırakmaktır.
Sigorta hukukunda klozlar, tarafların karşılıklı rızasıyla sözleşmeye dahil edilir ve poliçenin işleyişine doğrudan yön verir. Bu maddeler, poliçedeki risk dağılımını, teminat limitlerini, sigortalının haklarını ve yükümlülüklerini yeniden tanımlayabilir. Örneğin, standart bir poliçede yer almayan bir risk, eklenen bir kloz ile teminat altına alınabilirken; normalde ödenmesi beklenen bir hasar, kısıtlayıcı bir kloz nedeniyle kapsam dışı kalabilir. Bu nedenle klozlar, poliçenin hukuki ve teknik omurgasını oluşturan, branşa ve şirket politikalarına göre esneklik gösteren dinamik unsurlardır.
Sıkça Karşılaşılan Kloz Çeşitleri ve Uygulama Alanları
Her sigorta branşı, doğası gereği farklı riskleri barındırdığı için klozlar da branşlara göre çeşitlilik gösterir. Özellikle kasko sigortalarında sıkça karşılaşılan “Cam Klozu”, araç camlarının değişiminde orijinal parça zorunluluğu olup olmadığını veya değişimin hasarsızlık indirimini etkileyip etkilemeyeceğini belirler. Benzer şekilde “Hasarsızlık İndirimi Klozu”, park halinde meydana gelen ufak hasarların veya mini onarım işlemlerinin indirimi bozup bozmayacağını netleştiren önemli bir maddedir.
Toplumsal ve politik risklerin yönetildiği kasko, konut ve sağlık sigortalarında ise “Grev, Lokavt, Terör ve Halk Hareketleri Klozu” devreye girer. Bu kloz, terör eylemleri, iç karışıklıklar veya halk hareketleri sırasında meydana gelen zararların tazmin edilip edilmeyeceğini düzenler. Konut sigortalarının en hayati maddelerinden olan “Doğal Afet Klozları” ise deprem, sel, yer kayması veya yanardağ püskürmesi gibi felaketlerin doğrudan veya dolaylı etkilerinin teminat kapsamında olup olmadığını açıklar. Bu klozların varlığı veya yokluğu, hasar anında poliçenin işlevini tamamen değiştirebilir.
Klozların Sektördeki Önemi
Klozlar, poliçenin teknik kapsamını ve sınırlarını belirlediği için hem sigorta şirketi hem de sigortalı açısından stratejik bir öneme sahiptir. Sigortalı açısından bakıldığında klozlar, satın alınan ürünün gerçek sınırlarını görmeyi sağlar. Hangi risklerin teminat altında olduğu ve hangi durumlarda ödeme yapılmayacağı bu maddelerle netleşir; böylece sigortalı, hasar anında sürpriz bir tazminat reddi ile karşılaşma riskini minimize eder.
Sigorta şirketleri için ise klozlar, riskin matematiksel olarak doğru fiyatlandırılmasını ve yönetilmesini sağlayan araçlardır. Sonuç olarak kloz; teminatı genişleten, daraltan veya değiştiren, tarafların rızasıyla eklenen ve poliçenin “gerçek” kapsamını anlamak için mutlaka detaylıca okunması gereken, sigorta sözleşmesinin en belirleyici unsurudur.