Reasürans dünyasında, özellikle büyük ve karmaşık risklerin yönetildiği koasürans (co-reinsurance) anlaşmalarında “jeran” kavramı merkezi bir rol oynar. Jeran, ana reasürör konumunda bulunan, sözleşmenin tüm teknik, ticari ve operasyonel koşullarını diğer reasürörler (koasürörler) adına müzakere eden lider şirkettir. Bir reasürans havuzunun yöneticisi gibi hareket eden bu aktör; riskin tasarımından şartların belirlenmesine, birincil sigortacı olan sedan şirketle iletişim süreçlerinin yürütülmesine kadar tüm operasyonu tek elden yönetir. Çok aktörlü bir yapı olan koasürans sisteminde operasyonel etkinliği ve uyumu sağlayan bu liderlik mekanizması, sigortacılık ekosisteminin en kritik dişlilerinden biridir.
Reasürans, Koasürans ve Jeran İlişkisi
Sigorta şirketleri, üstlendikleri devasa riskleri tek başlarına taşımak yerine, mali sürdürülebilirliklerini korumak adına reasürans şirketlerine devrederler. Ancak bazı endüstriyel veya katastrofik risklerde tek bir reasürörün kapasitesi de yetersiz kalabilir. Bu noktada birden fazla reasürörün bir araya gelerek riski paylaştığı koasürans havuzları devreye girer. Bu yapının amacı riski tabana yaymak, uzmanlığa göre portföy çeşitlendirmesi yapmak ve sedan şirkete daha güçlü bir güvence sunmaktır.
İşte bu çoklu yapının merkezinde, organizasyonu sağlayan jeran bulunur. Jeran, koasürans anlaşmasının lideri sıfatıyla teknik şartnameyi oluşturur, fiyatlama stratejisini belirler ve diğer reasürörleri temsilen hareket eder. Önemli bir detay olarak, jeranın mutlaka riski en yüksek oranda üstlenen şirket olması gerekmez; burada belirleyici olan unsur, şirketin teknik uzmanlığı, piyasa deneyimi ve müzakere kabiliyetidir.
Jeran’ın Operasyonel Rolü
Jeran’ın sorumluluk alanı sadece bir imza yetkisiyle sınırlı olmayıp, teknik ve ticari müzakerelerin yönetimini de kapsar. Teminat yapısı, limitler, istisnalar, prim paylaşımı, risturn ve komisyon oranları gibi sözleşmenin omurgasını oluşturan tüm maddeler, sedan şirket ile jeran arasında karara bağlanır. Diğer reasürörler (takipçi reasürörler) genellikle bu pazarlık sürecine doğrudan dahil olmazlar; ancak jeranın belirlediği şartları kabul ederek havuza katılırlar. Uluslararası terminolojide “placing” olarak bilinen pay dağıtımı da jeranın kontrolündedir; riskin şirketler arasında kapasite ve uzmanlığa göre dengeli bir şekilde dağıtılması bu lider şirketin inisiyatifindedir.
Sürecin devamında, hasar yönetimi ve iletişim de jeran üzerinden yürütülür. Sedan şirket bir hasar ihbarında bulunduğunda, teknik değerlendirmeyi jeran yapar ve tazminatın paylaştırılmasını koordine eder. Ayrıca sözleşme taslaklarının hazırlanması, zeyilnamelerin (endorsement) düzenlenmesi ve tüm teknik dokümantasyonun uluslararası standartlara uygunluğu jeranın sorumluluğundadır. Düzenli raporlamalar, prim akışları ve hesap mutabakatları ile havuzun şeffaf bir şekilde yönetilmesi sağlanır.
Jeran Seçim Kriterleri ve Uygulama Alanları
Bir reasürörün jeran olarak seçilmesinde finansal gücü (AM Best, S&P rating notları), global ve lokal teknik uzmanlığı ile büyük riskleri yönetme tecrübesi belirleyici faktörlerdir. Genellikle mühendislik, nakliyat veya enerji gibi spesifik branşlarda uzmanlaşmış uluslararası reasürans devleri bu rolü üstlenir. Bu liderlik rolü, hem orantılı (prim ve hasarın paylaşıldığı) hem de orantısız (belirli bir hasar eşiğinin üzerinin paylaşıldığı) reasürans anlaşmalarında geçerlidir. Her iki yapıda da teknik şartların belirlenmesi, tretelerin koordinasyonu ve limitlerin müzakeresi jeranın yetki alanındadır.
Jeran’ın Sektördeki Önemi
Jeran kavramı, çok aktörlü reasürans yapılarında kaosu önleyen ve sistemi disipline eden bir organizatör işlevi görür. Sedan şirketler açısından tek bir muhatap ile çalışarak operasyonel yükü hafifletme ve süreci hızlandırma avantajı sağlarken; takipçi reasürörler için de müzakere yükünü ortadan kaldırarak profesyonel bir fiyatlama ve risk yönetimi imkânı sunar. Sözleşme şartlarının müzakeresinden hasar yönetimine, dokümantasyondan hesap mutabakatlarına kadar tüm süreci koordine eden jeran, koasürans havuzunun bütünlüğünü sağlayan ve reasürans piyasasının sağlıklı işlemesine olanak tanıyan kilit bir aktördür.