Sigorta sektöründe “ikraz”, birikimli hayat sigortası poliçelerinde yıllar içinde oluşan nakit değer (matematik karşılık) üzerinden sigortalıya kredi kullandırılması anlamına gelir. Bu işlem, poliçenin sahip olduğu birikim bileşeninin, sigortalıya ihtiyaç anında likidite sağlayan bir finansal enstrümana dönüşmesi açısından büyük önem taşır. Özellikle uzun vadeli tasarruf ve koruma amacıyla düzenlenen hayat sigortalarında, belirli bir sürenin ardından poliçe, adeta sigortalının bankacılık sisteminden bağımsız kendi “özel kredi hesabına” dönüşür.
İkraz Nedir?
İkraz, birikimli ve kâr paylı hayat sigortası poliçelerinde, sigortalının poliçe üzerinde biriken nakit değerinin belirli bir oranına kadar, makul bir faiz karşılığında borç alabilmesi işlemidir. Bir hayat sigortası poliçesi teknik olarak iki temel bileşene sahiptir: ölüm teminatı ve nakit birikim değeri. Prim ödemelerinin ilk yıllarında bu nakit değer düşük olsa da, yıllar geçtikçe biriken tutar artar. Sigorta şirketleri, oluşan bu nakit değerin genellikle %90-95’ine kadar olan kısmını teminat kabul ederek sigortalıya kredi olarak sunar.
Bu yönüyle ikraz sistemi; aynı anda hem bir tasarruf mekanizması hem de acil durumlarda devreye giren bir kredi limiti olarak işlev görür. Sistemin en belirleyici özelliği, bankacılık mevzuatındaki katı kurallara tabi olmamasıdır. Sigorta poliçesinin kendisi doğrudan teminat olarak kabul edildiği için; kredi skoru incelemesi, gelir belgesi ibrazı, kefil bulma veya ek teminat gösterme gibi bürokratik şartlar aranmaz.
İkraz İşlemi Nasıl Çalışır?
İkraz mekanizmasının işleyişi, poliçenin finansal yapısına dayanır. Birikimli hayat sigortalarında ödenen primlerin bir kısmı risk primi, yönetim giderleri ve komisyonlar için ayrıldıktan sonra, geri kalan kısım “nakit değer” hesabına aktarılır ve burada çeşitli yatırımlarla nemalandırılır. Sigortalı, genellikle poliçenin üçüncü yılından sonra veya poliçe belirli bir nakit değere ulaştığında ikraz talebinde bulunabilir.
Talep edilen kredi için uygulanan faiz oranları; sigorta şirketinin teknik faiz oranına, yıllık getiri performansına ve yasal mevzuata göre belirlenir. Bu oranlar çoğu zaman kredi kartı faizlerinden veya ihtiyaç kredilerinden daha avantajlı seviyelerde tutulur. Sigorta şirketi, verilen kredi karşılığında poliçeyi otomatik olarak rehin (daha doğrusu teminat) alır. Eğer sigortalı borcunu ödemezse, borç tutarı poliçenin nakit değerinden mahsup edilir. Kredi geri ödenmeden sigortalının vefat etmesi durumunda ise, kredi anaparası ve işlemiş faizleri ölüm tazminatından düşülerek kalan bakiye lehtara ödenir.
İkrazın Sigortalıya Sağladığı Avantajlar
İkraz sistemi, bireysel finans yönetiminde sigortalıya benzersiz bir esneklik sunar. En büyük avantajı, kişinin kredi sicili veya Findeks notu ne olursa olsun, kendi birikimi üzerinden borçlanabilmesidir. Alınan ikraz tutarının kullanım alanında herhangi bir sınırlama yoktur; eğitim, sağlık, tatil, borç kapatma veya acil nakit ihtiyacı gibi her türlü amaç için kullanılabilir.
Süreç, banka kredilerine kıyasla çok daha hızlı ve bürokrasiden uzaktır. Birçok sigorta şirketi, talebin iletilmesini takiben aynı gün veya en geç 24 saat içinde tutarı hesaba aktarır. Ayrıca ikraz kullanılması, poliçenin iptal edilmesi anlamına gelmez. Poliçe yürürlükte kalmaya devam eder, sigorta teminatları (bazı durumlarda ek prim gerekse de) işlerliğini sürdürür ve birikimler değer kazanmaya devam eder.
İkrazın Riskleri ve Dikkat Edilmesi Gerekenler
Her finansal işlem gibi ikrazın da dikkatli yönetilmesi gereken yönleri vardır. En önemli risk, geri ödemenin ihmal edilmesidir. Ödenmeyen borçlara işletilen faiz zamanla büyüyerek poliçenin nakit değerini eritebilir. Eğer borç bakiyesi, poliçenin nakit değerini aşarsa sigorta şirketi poliçeyi feshetme hakkına sahip olabilir. Ayrıca, sigortalının vefatı halinde mirasçılara veya lehtarlara ödenecek ölüm tazminatının, mevcut borç kadar azalacağı unutulmamalıdır.
Uzun vadede geri ödeme yapılmazsa bileşik faiz etkisiyle toplam maliyet artabilir. Bazı ülkelerde ikraz faizlerinin vergisel sonuçları olabilse de, Türkiye’deki uygulamada poliçenin vergi avantajları ve yasal statüsü dikkate alınmalıdır.
İkrazın Geri Ödenmesi
İkraz geri ödeme sistemi, banka kredilerinin aksine oldukça esnektir. Genellikle katı bir taksit takvimi dayatılmaz; sigortalı dilerse toplu ödeme yapabilir veya sadece faiz ödemelerini gerçekleştirip anaparayı vade sonuna bırakabilir. Ancak bu esneklik, disiplinsiz bir borç yönetimine yol açmamalıdır. Uzun süre ödeme yapılmaması faiz yükünü artırarak poliçenin sürdürülebilirliğini tehlikeye atar. Bu nedenle ikraz kullanan sigortalıların, poliçe bakiyelerini düzenli kontrol etmeleri ve ödemelerini planlamaları esastır.
Uluslararası Uygulamalarda İkraz (Policy Loan)
ABD, İngiltere ve Kanada gibi gelişmiş sigorta pazarlarında “Policy Loan” adıyla bilinen ikraz sistemi, endüstrinin en yerleşik mekanizmalarından biridir. Bu ülkelerde poliçeler, sigortalılar tarafından adeta bir ipotek varlığı veya finansal rezerv olarak kullanılır. Türkiye’de de birikimli hayat sigortası kültürünün gelişmesiyle birlikte ikraz uygulamaları giderek yaygınlaşmakta ve poliçe sahipleri için önemli bir likidite aracı haline gelmektedir.
İkrazın Önemi
İkraz, birikimli hayat sigortası poliçelerinde biriken nakit değer üzerinden sigortalıya hızlı, düşük faizli ve bürokrasisiz kredi imkânı sunan çok yönlü bir finansal çözümdür. Sigorta şirketinin poliçeyi teminat olarak kabul etmesi sayesinde süreç son derece hızlı ilerler. Ancak geri ödemelerin aksatılması durumunda poliçenin iptal olma veya tazminat tutarının düşme riski her zaman göz önünde bulundurulmalıdır. Doğru yönetildiğinde ikraz; hem likidite ihtiyacını karşılayan hem tasarrufları koruyan hem de finansal esneklik sağlayan modern bir sigortacılık uygulamasıdır.