Reasürans literatüründe “bölüşümlü” (proportional) reasürans sınıfının en temel ve yaygın türlerinden biri olan Kotpar; riskin ve primin, sigorta şirketi ile reasürör arasında önceden belirlenmiş sabit bir oran dahilinde paylaşıldığı teknik bir sözleşme türüdür. Uluslararası piyasalarda “Quota Share Reinsurance” olarak bilinen bu model, sigorta şirketinin (sedan) düzenlediği her poliçeden belirli bir yüzdeyi otomatik olarak reasüröre devretmesini zorunlu kılar. “Belirli paylı sözleşme” olarak da adlandırılan kotpar, risk paylaşımının en sistematik ve öngörülebilir halidir.
Kotpar Nedir?
Sigorta şirketleri, poliçe düzenleyerek üstlendikleri riskleri kendi sermaye yapıları ve mali kapasiteleri ölçüsünde taşırlar. Ancak daha fazla poliçe üretebilmek, sermaye yükünü hafifletmek ve mali dengeyi korumak adına bu risklerin bir kısmını reasürans şirketlerine devrederler. Kotpar, bu devir işleminin herhangi bir risk seçimi yapılmaksızın, otomatik, oransal ve bağlayıcı bir şekilde gerçekleştirildiği anlaşma türüdür.
Sistemin özünde “paralel paylaşım” ilkesi yatar. Yani sigorta şirketi bir poliçeden ne kadar risk devrediyorsa, o oranda primi de reasüröre aktarır. Karşılığında bir hasar meydana geldiğinde, reasürör de aynı oranda tazminata katılır. Örneğin taraflar arasında yüzde 30’luk bir kotpar anlaşması varsa; sedan şirket yazdığı her poliçenin yüzde 30’unu reasüröre devreder, primin yüzde 30’unu ona öder ve olası bir hasarın yüzde 30’unu reasürörden tahsil eder.
Kotpar Anlaşmalarının İşleyişi
Kotpar anlaşmalarının en belirgin özelliği, sedan şirketin portföyü üzerinde bir seçim hakkının bulunmamasıdır. Sigorta şirketi “iyi riskleri kendime saklayayım, kötü riskleri reasüröre devredeyim” deme şansına sahip değildir; portföyün iyisi de kötüsü de belirlenen sabit oran dahilinde otomatik olarak paylaşılır. Bu durum, reasürör için dengeli bir portföy yapısı sunarken, sedan şirket için operasyonel kolaylık sağlar.
Ancak bu oransal paylaşım sınırsız değildir. Kotpar sözleşmelerinde her poliçe için parasal bir üst sınır (line/retention limit) belirlenir. Örneğin, yüzde 30 oranlı bir anlaşmada azami limitin belirli bir tutar olduğu varsayıldığında, reasürör sadece bu parasal limite kadar olan kısmın yüzde 30’una katılır. Poliçe bedeli bu limiti aşıyorsa, aşan kısım ya sedan şirketin üzerinde kalır ya da “ihtiyari” (facultative) reasürans gibi ek yöntemlerle teminat altına alınır. Bu nedenle kotpar, genellikle “eksedan” (surplus) sözleşmeleriyle birlikte kullanılarak karma ve daha güçlü bir reasürans yapısı oluşturulur.
Kotpar Anlaşmalarının Avantaj ve Dezavantajları
Kotpar anlaşmaları, sigorta şirketleri için finansal stabilite ve sermaye yönetimi açısından büyük avantajlar sunar. Risklerin sabit bir oranla devredilmesi, şirketin sermaye yeterlilik rasyolarını güçlendirir ve yeni poliçe üretimi için kapasite yaratır. Reasürör açısından bakıldığında ise portföyün tamamından pay alındığı için prim akışı düzenli ve öngörülebilirdir. Ayrıca poliçe bazında tek tek inceleme yapılmadığı için operasyonel iş yükü ve maliyetler minimum düzeydedir.
Bununla birlikte sistemin bazı dezavantajları da mevcuttur. En önemli dezavantaj, sedan şirketin kârlılık üzerindeki kontrolünün azalmasıdır. Çok kârlı ve düşük riskli işlerde dahi primin büyük bir kısmı reasüröre devredilmek zorundadır, bu da potansiyel kârın paylaşılması anlamına gelir. Ayrıca risk seçim özgürlüğünün olmaması stratejik esnekliği kısıtlayabilir. Büyük çaplı felaket risklerinde (kümül risklerde) kotparın sunduğu koruma yetersiz kalabileceğinden, genellikle ek koruma paketlerine ihtiyaç duyulur.
Kotparın Önemi
Kotpar, reasürans dünyasında “kader birliği” ilkesine en yakın sözleşme türüdür. Sigorta şirketi ve reasürör, riski ve getiriyi baştan belirlenen matematiksel bir kesinlikle paylaşır.
Risk ve prim paylaşımının paralel olduğu, reasürans kabulünün zorunlu kılındığı ve sürprizlere kapalı olan bu yapı, sigorta şirketlerine öngörülebilir bir mali zemin hazırlar. Özellikle sermaye koruması ve düzenli nakit akışı arayan yapılar için vazgeçilmez bir risk transfer mekanizmasıdır.