Reasürans literatüründe “saklama payı” olarak da bilinen konservasyon, sigorta şirketinin (sedan) üstlendiği bir riski reasüröre devretmeyip kendi mali bünyesinde tutmaya karar verdiği kısmı ifade eden teknik bir terimdir. Sigortacılık esasen bir risk yönetimi işidir ve sigorta şirketleri düzenledikleri her poliçe ile belirli bir mali yükümlülüğün altına girerler. Ancak şirketlerin sermaye yapıları ve risk iştahları sınırsız değildir. Bu noktada devreye giren reasürans mekanizmasında, sigorta şirketinin “bu riskin şu kadarını ben kendi bilançomda taşıyabilirim” diyerek belirlediği sınır, konservasyon miktarını oluşturur. Bu tutar, şirketin finansal dayanıklılığı, teknik kapasitesi ve büyüme stratejileri doğrultusunda hassas bir şekilde belirlenir.
Konservasyon Nedir ve Nasıl Belirlenir?
Sigorta şirketleri, büyük hasarların veya yoğun risk birikimlerinin mali yapılarını sarsmasını engellemek amacıyla reasürans anlaşmaları yaparlar. Bu anlaşmalar sayesinde risk paylaşılır ve şirketler kapasitelerini aşan poliçeleri düzenleme imkânına kavuşur. Konservasyon, işte bu paylaşım modelinin temel taşıdır. Sigorta şirketi, toplam riskin tamamını devretmek yerine, kârlılığını ve portföy kontrolünü elinde tutmak adına riskin bir bölümünü üzerinde tutar.
Bu payın belirlenmesi tamamen stratejik bir karardır. Şirketler genellikle düşük riskli ve hasar frekansı öngörülebilir işlerde konservasyon oranını yüksek tutarak prim gelirinin büyük kısmını kendilerine ayırmayı tercih ederler. Buna karşılık, deprem veya endüstriyel yangın gibi yüksek riskli ve belirsizliği fazla olan alanlarda konservasyon oranını düşük tutarak riski reasüröre devretme yoluna giderler. Bu denge, şirketin hem sermayesini korumasını hem de reasürans maliyetlerini optimize etmesini sağlar.
Konservasyonun Reasürans Sözleşmelerindeki Yeri
Konservasyon kavramı, özellikle bölüşümlü reasürans türleri arasında yer alan “eksedan” (surplus) sözleşmelerinde sistemin merkezinde yer alır. Bu yapı, tamamen konservasyon prensibi üzerine kuruludur. Sedan şirket, finansal gücüyle uyumlu bir saklama limiti belirler ve bu limitin üzerinde kalan risk kısmı otomatik olarak reasüröre devredilir. Eksedan sözleşmelerinin “otomatik sözleşme” olarak anılmasının nedeni, reasürörün sedan şirketin konservasyonunu aşan riskleri kabul etmek zorunda olmasıdır.
Süreç, her yıl yenilenen reasürans anlaşmalarıyla güncellenir. Sedan şirket; risk sınıflarını, her grup için belirlediği dilim yapılarını ve azami-asgari saklama paylarını programına ekler. Bazı sözleşmelerde reasürörü korumak adına konservasyona alt ve üst sınırlar getirilerek sınırsız devrin önüne geçilir ve taraflar arasında daha adil bir risk paylaşımı hedeflenir.
Konservasyonun Hesaplama Yöntemi ve “Plen” Kavramı
Konservasyonun matematiksel hesaplamasında teknik literatürde “Plen” (Plan) veya “Lime” (Line) adı verilen birimler kullanılır. Bu kavramlar, sigorta şirketinin üzerinde tutacağı risk dilimlerini ve reasüröre ne kadarlık bir kapasite devredebileceğini belirler. Mantık, konservasyon tutarının katları şeklinde işler. Örneğin, bir sigorta şirketinin saklama payı (konservasyonu) belirli bir tutar ise ve reasürans anlaşması belirli sayıda “line” (dilim) içeriyorsa, şirketin toplam yazabileceği kapasite bu ikisinin toplamıyla bulunur. Bu mekanizma sayesinde şirket, kendi sermayesinin çok üzerindeki risklere teminat verebilir hale gelir.
Konservasyonun Stratejik Önemi
Konservasyon, bir sigorta şirketinin risk yönetimi politikasının en kritik bileşenlerinden biridir. Doğru belirlenmiş bir konservasyon seviyesi; şirketin hasar dalgalanmalarına karşı dayanıklılığını artırır, kârlılığını korur ve sermaye yeterliliğini destekler. Reasürans işlemlerinde sigorta şirketinin “elini taşın altına koyduğu” kısmı temsil eden bu pay, şirketin reasüröre olan bağımlılığını dengelerken rekabet gücünü de artırır. Sonuç olarak konservasyon; riskin, primin ve hasarın sedan şirket ile reasürör arasında nasıl paylaşılacağını dikte eden, sigortacılığın sürdürülebilir büyümesi için vazgeçilmez bir finansal kaldıraçtır.